Over oude goden, verborgen handen en rekeningen die verkeerd terechtkomen.
Table of Contents
Wie betaalt de veerman?
Er staat een man bij een boot. Hij brengt mensen naar de overkant. Daar vraagt hij geld voor.
Tot zover lijkt het een eerbaar beroep.
Alleen heet deze man Charon, ligt zijn aanlegsteiger in de Griekse onderwereld en heeft niemand van zijn passagiers een retourticket nodig.
Volgens de bekende overlevering kregen overledenen een munt mee om hun overtocht te betalen. Een klein bedrag voor een bijzonder definitieve bestemming. Zelfs aan de rand van de eeuwigheid moest de administratie blijkbaar kloppen.
Maar die oude vraag laat zich niet zo gemakkelijk begraven.
Wie betaalt de veerman?
Wij horen daar nog iets anders in: wie zit erachter?
De man met de roeispaan
Charon heeft het nadeel dat hij zichtbaar is.
Hij staat in de boot. Hij neemt de betaling aan. Hij verzorgt de overtocht. Wanneer je iemand zoekt om aan te spreken, ligt hij behoorlijk voor de hand.
Maar hij heeft zijn passagiers doorgaans niet gedood. Hun levensloop heeft hij evenmin uitgestippeld. Hij is de veerman.
Dat onderscheid verdwijnt gemakkelijk zodra de emoties oplopen. De hand die iets uitvoert, is nu eenmaal eenvoudiger aan te wijzen dan de beslissing die eraan voorafging.
We kennen het verschijnsel. Aan een loket. Bij een helpdesk. In een organisatie waar iemand met een vermoeide glimlach een besluit moet uitleggen dat drie verdiepingen hoger genomen is.
De roeispaan heeft een naamplaatje. De opdrachtgever zit in vergadering.
Kreta, waar het verleden op je wacht
In de Britse televisieserie Who Pays the Ferryman? uit 1977 krijgt de vraag een bijzonder zonnig decor.
Alan Haldane keert terug naar Kreta, waar hij tijdens de Tweede Wereldoorlog met het verzet vocht. Hij zoekt aansluiting bij een vroeger leven en bij Melina, de vrouw van wie hij hield. Zij blijkt overleden. Er is ook een dochter, van wie hij het bestaan niet kende.
Dat is een stevig begin voor iemand die misschien gewoon rustig een glas wilde drinken.
Michael J. Bird schreef een verhaal waarin een terugkeer langzaam een confrontatie wordt. Achter de mooie omgeving liggen familiegeheimen, gekrenkte gevoelens en een geschiedenis die niet voor iedereen hetzelfde betekent.
Alan arriveert met zijn herinneringen. De anderen hebben de hunne al dertig jaar kunnen onderhouden.
En herinneringen zijn merkwaardige huisgenoten. Geef ze lang genoeg alleen het woord en ze beginnen zich als feiten te gedragen.
Wie zit erachter?
Daar wordt jullie lezing van de titel interessant.
Wie betaalt de veerman? Wie zorgt dat deze overtocht plaatsvindt? Wie heeft er belang bij? Wie duwt iemand richting aanlegsteiger en gaat vervolgens zelf naar huis?
Dat zijn heerlijke vragen voor een verhaal. Er komt onmiddellijk beweging in. Een onschuldige ontmoeting krijgt een schaduw. Een vriendelijk gebaar blijkt misschien een zet. Iemand weet iets, iemand zwijgt, iemand anders trekt de verkeerde conclusie.
Toch hoeft achter iedere boot geen geheim genootschap te zitten.
Soms is de motor van een tragedie verbazend klein: trots. Een misverstand dat niemand wil rechtzetten. Iemand die ooit besloot dat een ander de waarheid beter niet kon weten.
Een groot drama kan uitstekend beginnen met de woorden: ik deed het voor jouw bestwil.
Daar heeft de Griekse tragedie geen vergaderzaal voor nodig.
De rekening zoekt een adres
Het scherpste aan de vraag zit misschien in het woord betaalt.
Want wie iets in gang zet, hoeft de gevolgen niet zelf te dragen. Iemand neemt een beslissing. Een ander voert haar uit. Een derde mag proberen verder te leven met het resultaat.
Bij Charon is de betaling nog overzichtelijk: een munt voor een overtocht.
Bij de levenden wordt het ingewikkelder. Daar betalen mensen met vertrouwen, met verloren jaren, met een relatie die geen kans kreeg. Soms weten ze niet eens dat iemand anders ooit de bestelling heeft geplaatst.
En degene die de rekening ontvangt, heeft zelden vooraf het menu gezien.
Even wachten bij de steiger
Misschien blijft die titel daarom zo goed hangen. Vijf woorden, en je kunt er een hele familiegeschiedenis mee openbreken.
Wie voert het uit? Wie zit erachter? Wie draagt de gevolgen?
Je kunt er een detective mee beginnen. Een politieke roman. Een ongemakkelijk gesprek tijdens een familiefeest.
Charon wacht ondertussen bij zijn boot. Hij heeft al eeuwen mensen zien aankomen met verhalen waarin alles de schuld van iemand anders was.
Hij steekt zijn hand uit.
De munt ligt klaar.
Maar ergens op de oever staat nog iemand die opvallend weinig haast heeft om mee te varen.
