
Table of Contents
Wat zei jouw grootmoeder altijd? Vertel het ons
Familietradities en gezegden delen
Elk huis heeft zinnetjes die niemand ooit heeft aangeleerd en die toch iedereen kent. Je hoort ze bij het dekken van de tafel, bij het jas aantrekken, bij de eerste regen na een lange droge week. Ze klinken zo gewoon dat je ze bijna niet meer hoort.
Toch is dat precies het materiaal waar een cultuur van gemaakt is. Een land bestaat uit wetten en kerken, maar ook uit wat een bomma zegt als je met natte haren naar buiten wilt. Over het delen van familietradities en gezegden gaat dit stuk, en je mag er meteen aan meedoen.
Elk huis heeft zijn eigen zinnetjes
Denk even aan de keuken van vroeger. Er hing een bepaalde geur, er stond een vaste stoel, en er was een zin die telkens terugkwam wanneer iets misliep, wanneer iemand te laat was of wanneer de soep te zout bleek. Misschien was het een spreekwoord dat je overal kent. Misschien was het een uitdrukking die alleen in jullie huis bestond, door een oom verzonnen en door de rest gretig overgenomen.
Zulke zinnetjes dragen meer mee dan je denkt. Ze vertellen hoe er gewerkt werd, hoe er gelachen werd en wat je beter niet hardop zei aan tafel. Wie ze uitspreekt, spreekt een beetje met alle mensen die ze vóór hem gebruikten.
Waarom een gezegde van jouw grootmoeder meetelt, ook als niemand het ooit heeft opgeschreven
Veel van wat we gebruiken is nooit in een boek terechtgekomen. Het ging van mond tot mond, van keuken naar keuken, van de ene tafel naar de volgende. Dat maakt het niet minder waard. Het maakt het kwetsbaarder, want een zin die niemand noteert, verdwijnt zodra de laatste die hem kende er niet meer is.
Er is ook een tweede reden. Een gezegde dat jij kent, kent een ander misschien niet, of kent het in een andere vorm. Eén dorp zegt het met een ander werkwoord dan het dorp zeven kilometer verderop. Zulke verschillen zijn geen foutjes die je moet rechtzetten. Ze laten zien hoe levend een taal is, en dat kan alleen wie ze samenlegt.
Jouw bomma, meme of oma hoeft dus geen beroemde spreuk te hebben gehad. Ze telt mee omdat ze iets zei dat in jouw huis klonk.
Vier kleine vragen om mee te beginnen
Je hoeft geen essay te schrijven. Eén van deze vragen beantwoorden is al genoeg.
- Welk gezegde hoorde je thuis telkens terugkomen, en wie zei het meestal?
- Welke gewoonte had jullie familie aan tafel, bijvoorbeeld een vaste plaats, een gebed, een regel over het brood of een zin voor het eerste hapje?
- Hoe vierden ze bij jullie thuis een feestdag, van Lichtmis met pannenkoeken tot Sinterklaas of een gewone verjaardag?
- Welk woord gebruik je dat mensen uit een andere streek niet begrijpen, of op een andere manier zeggen?
Het laatste woord verrast vaak het meest. Wat je in het ene dorp een broodje noemt, is elders een pistolet, en wie dat hoort, begint spontaan te vertellen hoe het bij hem thuis heette. Een woord is zelden alleen een woord. Het trekt een hele keuken achter zich aan.
Het hoeft niet mooi, het moet alleen van jou zijn
Veel mensen houden hun zinnetje voor zich omdat ze denken dat het te klein is. Te gewoon, te huiselijk, misschien zelfs een beetje dom. Dat is nu net de reden om het te vertellen. Het verhaal dat je zelf onbelangrijk vindt, herkent een ander meteen als het zijne, en dat is een klein feestje 😉
Je hoeft de herkomst niet te kennen. Je hoeft niet te weten of het gezegde officieel bestaat, of het in een woordenboek staat, of het ooit ergens gedrukt is. Als je het hoorde en het bleef hangen, is dat genoeg. Een slordige zin, een half herinnerd versje of een uitdrukking waarvan je niet zeker bent hoe ze precies gaat, zijn welkom.
Wie benieuwd is hoe je zo’n gezegde in een gesprek laat vallen zonder dat het klinkt als een scheurkalender, vindt daar een paar gedachten over. Maar voor hier hoef je niets te laten klinken. Schrijf het gewoon op zoals je het hoorde.
Zo laat je jouw verhaal bij ons achter
Onder dit stuk staat een reactieveld. Dat is de hele procedure. Je hoeft je nergens voor in te schrijven en je hoeft geen mooie zinnen te maken.
Schrijf één gezegde, één gewoonte of één woord uit jouw familie of streek. Zet erbij waar je het voor het eerst hoorde, bijvoorbeeld aan welke tafel, in welke keuken of bij welk dorpsfeest. Dat laatste is wat een los zinnetje tot een verhaal maakt. Twee regels volstaan.
Als je liever iets langer vertelt, mag dat ook. Een gebruik dat in jullie straat bestond en nergens anders, een lied dat bij het afwassen werd gezongen, een uitdrukking die iemand in jullie familie zo vaak gebruikte dat ze zijn bijnaam werd. Alles wat bij jullie thuis hoorde, hoort ook hier.
Mijn antwoord op elke reactie zal kort zijn en warm. Het begint met een dankjewel, want wie een stukje van zijn thuis uitleent, verdient dat.
Wat andere lezers hier al kunnen terugvinden
Je komt hier niet in een lege kamer terecht. Op deze site staan al verhalen over gezegden, feesten en gebruiken, en je reactie kan er rechtstreeks bij aansluiten.
Wie wil weten waar de site voor staat, begint best bij Een thuis voor wat van ons is. Voor gezegden en spreuken is er Spreuken, gezegden en gebruiken die van ons zijn. Liefhebbers van oude zegswijzen kijken in De morgenstond heeft goud in de mond en Oude woorden, nieuwe dagen. En wie het weer in zijn familie altijd al aan een rijmpje kon aflezen, vindt iets herkenbaars in Weerspreuken voor de maand september.
Sint-Maarten is net voorbij en Sinterklaas staat voor de deur. Dit is dus een goed moment om te vragen wat er bij jullie op tafel kwam, en wat erbij gezegd werd.
Laat onder dit stuk een reactie achter met één gezegde, gewoonte of woord uit jouw familie of streek, en vertel erbij waar je het voor het eerst hoorde.
Lees daarna gerust verder in Zeven spreekwoorden die we dagelijks zeggen zonder te weten wat we zeggen of Een Vlaams feestjaar, van Lichtmis tot Sinterklaas, en waar het allemaal begon.